Carnaval vieren als expat in Nederland

Lieke de Vries

Carnavalskleding expert en kostuumontwerper

Stel je voor: je bent net verhuisd naar Nederland en hoort iedereen plotseling praten over "vastelaovend", "vóggelzang" en "d'n opstoet".

Je voelt je even de vreemde eend in de bijt. Maar maak je geen zorgen, want carnaval is het meest chaotische, gezellige en bizarre feest van het jaar, en jij als expat mag hier zeker aan meedoen. Het is niet zomaar een weekend zuipen; het is een culturele reset waarbij heel Nederland (of in ieder geval het zuiden en oosten) even op z'n kop staat. In deze gids lees je precies hoe je als buitenlander overleeft en vooral: hoe je het maximale uit deze vier dagen haalt.

Wat is carnaval eigenlijk?

Oké, laten we beginnen met de basis. Carnaval in Nederland is meer dan alleen een feest; het is een fenomeen met diepe wortels.

Hoewel veel expaten denken dat het gewoon "Nederlands Oktoberfest" is, heeft het een rijke historie. Traditioneel gezien duurt de carnavalsperiode vier weken, maar de echte knal is in de vijf dagen voor Aswoensdag. In de volksmond noemen veel Nederlanders het ook wel Koningsdag, maar dat is technisch niet correct (dat is 27 april). Carnaval is de tijd van het jaar dat de gewone regels even niet gelden.

Je bent niet meer wie je bent op kantoor, maar een personage in een te strakke onesie. Het is een periode van overdrijving, maskers en vooral veel gezelligheid.

De geschiedenis: Van Romeinen naar bierfietsen

De oorsprong van carnaval dateert uit de Romeinse tijd, met het feest Saturnalia.

Later nam de christelijke kerk het over als een soort "laatste kans om los te gaan" voordat de vastentijd begint. In Nederland is de geschiedenis sterk verbonden met de verdeling tussen het katholieke zuiden en het protestantse noorden.

Carnaval werd vroeger vooral in het zuiden gevierd, maar tegenwoordig is het ook in steden als Zwolle, Leeuwarden en zelfs Amsterdam steeds populairder. In de middeleeuwen werden sociale regels opgeheven; de boeren mochten de adel uitlachen en de rollen werden omgedraaid. Tegenwoordig doen we dit nog steeds, maar dan vooral door ons te kleden als opblaasbare dinosaurussen.

De typische carnavalstradities

Als expat is het handig om de basisrituelen te kennen. Je kunt niet zomaar met een biertje in je hand gaan staan en denken dat je klaar bent.

De verkleedpartij (het kostuum)

Hier zijn de belangrijkste elementen: Het is bijna verplicht om je te verkleden.

Je hoeft niet per se een heel duur pak te kopen; een simpel thema met vrienden is vaak al genoeg. Denk aan thema's als "beroemde Nederlanders", "dierentuin" of "gebruik voorwerpen". De creativiteit gaat soms ver door, maar een simpele pruik en een vies overhemd werken ook altijd.

De optochten (d'n opstoet)

In bijna elke stad en dorp is er een grote optocht. De meest beroemde vindt plaats in Limburg (Maastricht) en Brabant (Breda, Den Bosch). Deze optochten zijn vaak satirisch en schetsen de actualiteit. Grote wagens, metershoge figuren en duizenden lopers trekken door de straten.

De grootste optochten zijn in Limburg (Maastricht), Brabant (Breda, Tilburg) en Gelderland (Zwolle).

Sjouwen, sjotten en sleutelen

Een tip: zoek van tevoren op waar de "Grote Optocht" in jouw regio is, want tickets voor de beste plekken kunnen snel uitverkocht zijn. Dit is het sociale aspect.

"Sjouwen" betekent feesten, "sjotten" betekent gooien (met confetti), en "sleutelen" is een typisch Limburgs fenomeen waarbij je iemand omver duwt en bedekt met confetti en suikergoed. Het klinkt agressief, maar het is meestal goedlachs en gezellig. Zorg dat je zakken vol hebt met pekelnoten of suikergoed.

De muziek: Dweilbands

Je hoort overal dezelfde carnavalskrakers. Dit zijn vaak liedjes met een simpel meezingrefrein.

In Brabant en Limburg zie je overal "dweilbands" (blazerskorpsen) die in kroegen en op straat spelen. Je hoeft de teksten niet uit je hoofd te leren, maar zingen alsof je leven ervan afhangt, dat hoort er wel bij.

Waar wordt carnaval gevierd? (En waar niet)

Hoewel carnaval in steeds meer delen van Nederland voet aan de grond krijgt, is het nog steeds het sterkst in het zuiden en oosten van het land. Ontdek waarom carnaval in Limburg het langste feest is; de "Rivierenland"-regio (waarbij steden als Zaltbommel en Tiel horen) is ook erg actief.

In de Randstad (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag) is het feest meer een gelegenheid voor feestjes in clubs, maar minder een straatfeest met traditionele optochten. Er zijn ook plekken waar je weinig tot niets van carnaval merkt. Op de Waddeneilanden bijvoorbeeld, waar de focus meer op toerisme ligt buiten het zomerseizoen, is de carnavalscultuur minder uitgesproken.

Ook in delen van Friesland en Groningen is het minder groot, hoewel de steden daar wel steeds vaker meedoen.

Als je in een klein dorp in Drenthe woont, kan het zijn dat er alleen een optocht is voor de basisschoolkinderen, maar dat is vaak nog schattig om te zien.

Wat kost carnaval als expat?

Carnaval kan zo duur zijn als je zelf wilt. Als expat wil je waarschijnlijk niet je hele spaargeld erdoorheen jassen, maar je wilt ook niet als een gierige jan zonder pak op straat staan. Hier is een realistische schatting voor een gemiddeld carnavalsweekend (vrijdag t/m dinsdag):

• Kostuum: Een simpel pak bij de Action of Hema kostt€20 tot €40. Huur je iets speciaals of maak je zelf iets, dan loopt het op tot €100+.
• Eten en drinken: Een biertje kost in een kroeg vaak €3 tot €4. Een dag vol zuipen en snacks kost al snel €50 tot €80. Thuis eten scheelt enorm.
• Optocht tickets: Voor de gratis zitplaatsen moet je vroeg zijn. Wil je comfortabel zitten bij de Grote Optocht, betaal je €10 tot €20 per persoon.
• Uitgaan: Entree in clubs is vaak gratis of €10 tot €15.
• Transport: Gebruik het OV! Parkeren is in carnavalssteden vaak onmogelijk of extreem duur. Een trein- of buskaartje kost €10 tot €30 per dag, afhankelijk van waar je woont.

Reken op een totaalbedrag van €150 tot €300 per weekend, afhankelijk van je levensstijl.

Als je slim bent, drink je vooraf een biertje thuis en eet je een goed ontbijt.

De belastingen en carnaval: Een koude douche

Ja, zelfs tijdens carnaval ontkom je niet aan de Belastingdienst. Hoewel de Belastingdienst je feestgedrag niet belast, is het belangrijk om je zaken op orde te hebben als expat.

Of je het nu viert als carnaval of vastelaovend: het is geen officiële vrije dag in de wet, dus je moet gewoon je vakantiedagen opnemen als je vrij wilt.

• Tarief 1 (laag): 36,97% tot ongeveer €15.000.
• Tarief 2 (hoog): 49,50% voor het meerdere.

Vergeet niet dat je in Nederland belastingplichtig bent vanaf het moment dat je hier woont en werkt. De belastingtarieven zijn progressief, wat betekent dat je meer betaalt naarmate je meer verdient. De tarieven voor 2024/2025 zijn ongeveer als volgt:

Als expat moet je je z.s.m. registratie bij de Belastingdienst en een BSN (Burgerservicenummer) krijgen. Check ook of je in aanmerking komt voor de 30% ruling, zodat je netto iets meer te besteden hebt voor die dure carnavalsbiertjes.

Praktische tips voor een succesvolle carnaval

Hier zijn de beste tips om carnaval als expat te overleven en te genieten:

• Verdiep je in de regio: In Brabant zeggen ze "Alaaf", in Limburg "Alaaf" (maar anders) en in het oosten "Houdoe". Gebruik de verkeerde groet niet per ongeluk.
• Neem contant geld mee: Veel kleine kroegen en straatventers werken niet met pin of creditcard. Neem kleine biljetten mee.
• Verken de dweilbands: Download een playlist op Spotify met carnavalskrakers (zoals "Carnavalsknallers") om alvast in de stemming te komen.
• Veiligheid: Houd je telefoon en portemonnee goed in de gaten in de menigte. Draag makkelijke schoenen (je loopt kilometers).
• Respecteer de tradities: Vraag locals naar de betekenis van hun kostuum. Carnaval is voor veel mensen serieus cultureel erfgoed.
• De kater: Plan je maandag vrij. De "Vastenavond" (dinsdag) is de laatste dag, maar maandag is vaak nog drukker dan zondag.

Waar vind je informatie?

Er is veel te vinden online, maar wees kritisch. De meeste steden hebben een eigen website of Facebook-pagina voor hun evenementen.

Zoek op "Carnaval [jouw stad]" om de exacte data en locaties van optochten te vinden. Populaire websites voor algemene info zijn Carnaval.nl, of de lokale gemeentesites. Als je in Brabant bent, check dan zeker de tradities van de Kielegansen in Breda. Met deze kennis ben je er klaar voor.

Trek je pak aan, schud de confetti uit je haar en ga ervoor. Carnaval is een ervaring die je als expat niet mag missen. Het is chaotisch, luidruchtig en misschien een beetje vies, maar het is het hart van de Nederlandse cultuur. Alaaf!